Boekenvormgeving bij de VLAM

Door Maaike Frencken

De Vereniging Literaire Activiteiten Maastricht (VLAM) geeft sinds haar oprichting in 1990 jaarlijks een boekje uit van een schrijver die op de een of andere manier een band heeft met Maastricht, in een oplage van 750. Voor de vormgeving hiervan wordt sinds 1997 samengewerkt met de Academie voor Beeldende Kunsten (ABK) Maastricht. Roy Hoet, docent grafische vormgeving en coördinator van het productiebureau van de ABK Maastricht, en Doortje Mesker, voorzitter van VLAM, zijn de initiators en begeleiders van deze samenwerking.

‘Eigenlijk,’ vertelt Doortje Mesker, ‘is de samenwerking voortgekomen uit financiële nood. Toen we met de VLAM gestart waren, kregen we ieder jaar een structurele subsidie van de gemeente Maastricht, maar in de loop van de tijd is dit door bezuinigingen afgebouwd. Toen moesten we creatief worden en ben ik eens gaan praten met Roy, die ik kende omdat ik op de Toneelacademie de PR deed en zijn studenten regelmatig affiches ontwierpen voor onze voorstellingen. Ik heb hem de situatie uitgelegd en sindsdien is er een zeer succesvolle samenwerking.’

De vormgeving van het boekje van VLAM is een vaste opdracht voor derdejaars studenten van de afstudeerrichting grafische vormgeving van de ABK Maastricht. De deadline hiervoor ligt aan het einde van het studiejaar, omdat het boekje klaar moet zijn voor de presentatie tijdens het Parcours in Maastricht. ‘De studenten krijgen altijd de opdracht mee om het ontwerp zo goedkoop mogelijk te houden, zodat de productiekosten binnen de perken blijven. Ook moeten ze zich aan een standaard formaat houden, hetgeen belangrijk is voor de herkenbaarheid van de reeks boekjes,’ aldus Roy Hoet. Binnen deze beperkingen blijkt echter nog heel wat creativiteit mogelijk.

‘De opdracht begint met het lezen van het manuscript van de schrijver,’ vertelt Roy. ‘Studenten krijgen dat vlak voor de paasvakantie mee. Na de paasvakantie nodigen wij de schrijver en Doortje uit, zodat de studenten vragen aan hen kunnen stellen. Dan gaat het over de inhoud, maar tegelijkertijd over eventuele wensen van de schrijver.’ De schrijver en titel van het boekje van dit jaar wil VLAM nog niet bekend maken.

Kiezen
Ieder jaar zijn er ongeveer tussen de tien en vijftien studenten die allemaal een dummy van hun ontwerp maken. Dit jaar zijn het, tot groot genoegen van Doortje Mesker, zelfs achttien studenten. ‘Door die dummy’s zie je al helemaal hoe het zou moeten worden met de juiste kleuren en het soort papier en zo. Ook de tekst staat er al met de juiste bladspiegel in,’ vertelt Doortje enthousiast. ‘Een schrijver of schrijfster maakt zoiets normaal nooit mee. Normaal gesproken komt een schrijver met zijn script bij de uitgever. Deze zegt vervolgens ‘ja’ of ‘nee’ en als hij ‘ja’ zegt wordt er een vormgever op gezet en dat is het dan. Maar hier kunnen zij kiezen en dat vinden ze prachtig. Misschien is dit wel een van de belangrijkste redenen waarom een schrijver voor ons wil schrijven!’ VLAM kan de schrijvers namelijk verder niet veel financiële vergoeding bieden.

VLAM-Jablonska

‘In volgorde van belangrijkheid wordt het uiteindelijke ontwerp gekozen door de schrijver, VLAM en de docent. Ik geef vooral adviezen,’ zegt Roy. Verkoopbaarheid en financiële overwegingen spelen een vrij belangrijke rol in deze keuze. Misschien is dit ook de reden dat de vormgeving nooit echt heel experimenteel is en vrij netjes en bescheiden blijft. Doortje vertelt dat een heel mooi ontwerp met grote nietjes in de rug werd afgewezen omdat de nietjes te duur waren. Een ander ontwerp waarbij elke cover met de hand gescheurd zou moeten worden, waardoor je al voor de helft op de eerste pagina keek en dat symbool stond voor verscheurde levens werd ook afgewezen. Simpelweg omdat men bang was dat mensen als ze de boekjes aan de kassa zagen liggen ze als kapotte boekjes zouden beschouwen en ze dus niet verkocht zouden worden. Er is wel vanaf het begin afgesproken dat Doortje en de schrijver een heel ander ontwerp kunnen kiezen dan wat Roy het beste vindt. Roy: ‘Het staat los van mijn beoordeling. In principe kan iemand die gekozen wordt van mij een onvoldoende krijgen, maar dat komt eigenlijk niet voor. Je merkt namelijk toch dat je als typograaf en als grafisch vormgever bepaalde waarden hebt die overeen komen met die van mensen die veel met tekst bezig zijn, zoals schrijvers en uitgeverijen.’

Eenheid
Voor Doortje geeft meestal de eenheid van het verhaal en het ontwerp de doorslag. ‘Je hebt het verhaal gelezen en met dat verhaal in je hoofd word je aangetrokken door een ontwerp. Ook maakt de presentatie veel uit. De studenten moeten hun ontwerp echt aan ons verkopen, net als in de praktijk. Alle studenten zitten dan om de tafel en houden één voor één hun verhaal. Dat maakt wel indruk.’ Roy: ‘Pas als de studenten weg zijn geven we commentaar en nemen we een beslissing.’ ‘Weet je,’ vervolgt Doortje, ‘wat heel grappig is? Aan het ontwerp zie je echt terug wat voor soort personen het zijn die het gemaakt hebben en ook de keuze die is gemaakt door de schrijver is heel typisch voor hem of haar. Een schrijver die bijvoorbeeld in zijn smaak heel saai is, kiest ook een ontwerp dat vrij saai is. Ieder uitgegeven boekje past bij de schrijver en dat vind ik heel knap.’

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Basta 08

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s