Strijd om behoud Gemeenteflat

Door Peter Kroon

Op de plaats waar vijfentwintig jaar geleden de Heugemer Overlaat nog zijn overtollig water ontlastte, waar tien jaar geleden de koeien nog vredig graasden en waar tijdens de jongste oorlogsjaren groenten en aardappelen werden geteeld, is thans een van de modernste gebouwen van Maastricht verrezen: het flatgebouw aan het Koningsplein (…). ,,Ik zou beslist niet uit dit flatje weg willen’’, zo vertelde ons een dame, op een manier die aan duidelijkheid niet te wensen overliet, op onze vraag hoe haar tegenwoordige woning dan wel beviel. ,,Ach ja, dat ik ‘flatje’ zeg komt omdat het hier zo lekker intiem, zo snoeperig is…’’

Zo opende De Gazet van Limburg op 11 december 1951, precies 55 jaar geleden, haar regionale katern. De Gemeenteflat van architect Frans Dingemans was toen al iets buitengewoons. De eerste hoogbouw in Maastricht. Stoer en ongenaakbaar overeind. Symbool van de vooruitgang. De wederopbouw. Een definitieve stap richting welvaart. Trots en fier stond hij jarenlang te blinken…..Toen legden ze een autosnelweg langs hem en verloor hij met iedere passerende vrachtwagen een stukje van zijn glans. Toch liet hij zich niet kleineren. En bleef. Al die jaren. En zag de drukte steeds verergeren. De Gemeenteflat, dat architectonisch hoogstandje uit de eerste naoorlogse jaren, hield vol. Betere tijden zouden komen.

Cultuurhistorisch
En nu. Nu gaat de A2 weg. De grond in en kan de Gemeenteflat weer opgelucht adem halen. Het wordt weer mooi in zijn omgeving. Misschien een parkje voor zijn deur, waar hij tijdens zijn oude dag van kan genieten. Hij leeft al helemaal op. Als symbool van de kracht van de vooruitgang waar de mensen eens in geloofden. Hij laat ons ons cultuurhistorisch erfgoed  proeven. Laat ons zien wie wij waren. Waar wij vandaan komen. We moeten trots zijn op hem. Onze gemeenteflat. De ondertunneling van de A2 zou hem weer helemaal in zijn oude glorie doen herstellen.

Maar  waar komen onze beleidsmakers mee aanzetten. Met welke grootse gedachte? Afbreken dat ding van Dingemans. Reden: het kost te veel geld. Ons cultureel erfgoed moet met de grond worden gelijkgemaakt.

Onlangs hield oud-wethouder John Wevers tijdens een bijeenkomst van architectuurcentrum Topos een vurig pleidooi voor behoud van de Gemeenteflat. Een droevig, maar inspirerend verhaal van de man die Maastricht in de jaren zeventig en tachtig op de kaart heeft gezet. Volgens Wevers is de flat van Dingemans weergaloos, uniek en onvervangbaar. ‘Het bijzondere van het woongebouw zit hem in de relatie met de tijd waarin het gebouwd werd. In de sociaal culturele getuigenis die het aflegt, in de toegepaste bouw- en materiaaltechnieken en vooral in de architectonische en stedenbouwkundige kwaliteit’, aldus Wevers.

Krokodillentranen
‘De gemeente Maastricht, Rijkswaterstaat en de woningstichting Maasvallei (eigenaar van de flat) beschouwen de sloop kennelijk als een logische en onontkoombare daad, begeleid door krokodillentranen’, aldus Wevers. De gemeente heeft volgens hem verzuimd om als randvoorwaarde voor de ondertunneling te stellen dat de flat ontzien moet worden. ‘Ze laat liever de moeizaam te verwerven en karakterloze ANWB-flat staan. Een huurflat ontruimen is gemakkelijker. Geen enkele instantie heeft het over de cultuurhistorische waarde van de Gemeenteflat. Is de gemeentelijke welstands- en monumentencommissie om advies gevraagd? Biedt verantwoordelijk wethouder Wim Hazeu een alternatief of wordt er gewoon doorgeramd?’, zo vroeg Wevers zich af.

In de portefeuille van Hazeu zit het A2-project. In het kort komt het erop neer dat de A2-tunnel onder het Koningsplein een bocht maakt die grote gevolgen heeft voor de bebouwing in de onmiddellijke nabijheid. Een tunnelbocht heeft meer ruimte nodig. Bij een maximumsnelheid in de tunnel van 100 kilometer per uur moet de Gemeenteflat verdwijnen. Bij 120 kilometer per uur ook de torenflat van functionalist G.H.M Holt en de ANWB-flat, maar dat zijn koopflats en dus veel lastiger te ontruimen. Bij een maximum van 80 kilometer per uur zou sloop helemaal niet nodig zijn. Hazeu heeft al laten doorschemeren dat hij kiest voor zo weinig mogelijk sloop, maar hij zit in een spagaat. Er ligt een afspraak tussen de Rijksoverheid, de betrokken ministeries, de provincie en de gemeente waarin staat dat diegene die afwijkt van de gesloten overeenkomst (waarin uitgegaan wordt van 100 kilometer per uur) de extra kosten moet ophoesten. De gemeente heeft dus eigenlijk de Gemeenteflat opgegeven.

Monument
Maar Basta niet. In samenwerking met het architectenbureau Archilot gaat Basta de mallemolen van de bureaucratie in werking zetten voor een hoger doel: een poging tot behoud  van de Gemeenteflat. Er zal bij het ministerie van VROM een aanvraag worden ingediend om de flat van Dingemans op de lijst van Monumenten te krijgen. Ook is volgens Basta en Archilot een eenvoudige oplossing mogelijk: schuif de kromme bocht gewoon tien meter op richting ANWB-flat en ziedaar: sloop is niet meer noodzakelijk. Met een beetje goede wil en burgermansverstand, blijken er meerdere wegen naar – in dit geval – het zuiden te leiden.

De Stuers
Basta neemt de woorden van de grondlegger van de Nederlandse Monumentenzorg, Maastrichtenaar Victor de Stuers, ter harte. Reeds in 1873 schreef hij in het tijdschrift De Gids de volgende aanstekelijke woorden: ‘De kunst en de eerbied voor onze historie zijn erg ziek, maar Goddank nog niet geheel dood (…). De oude kiem van morele en intellectuele superioriteit leeft nog, maar zij is lang verstikt geweest, niet het minst door zorgeloosheid en door te uitsluitende bezorgdheid voor meer materiële belangen. De regering kan door doeltreffende maatregelen de impulsie geven tot een verjongd leven; de tegenwoordige Minister, die zich zelf een groot voorstander noemde van alles wat kunst en wetenschap betreft, heeft ons reeds reden gegeven om te vertrouwen, dat hij het zich tot een taak zal stellen het vandalisme te beteugelen en aan de kunst te geven wat haar toekomt. Mogen de Kamers, moge het gehele Nederlandsche volk tot dat streven medewerken’.

Wordt vervolgd.

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Nieuws

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s